Xogos do Grove

1.  Amador - Anduriña  -   Apalpador- Atina co buraco   - Bagatela  
2.  Barrapochas -  Barreño de peixes  -  Baticasos  - Bicicleta de Madeira  
3.  Biluricos  -  Billar xaponés  -  Bólas rápidas  -  Boteiro Viana de do bolo  
4.  Boteiro de Vilariño de Conso  - Brañas  - Buxa  -  Caixa de ovos 
5.  Caldeiros  -  Calderillas  -  Canangas  -  Candelabro  -  Carrabouxos  
6.  Carraxes  -  Casildos  -  Casolas  -  Chapeliños  -  Chascos  
7.  Cigarrón de Verín  -  Cincuenta anos aló  -  Circuíto eléctrico  -  Coxainos  
8.  Cróquet  -   Cubo de rubik  -  Cubo rubik 2x2  -  Cubo rubik 2x2x3  -  Cubo rubik 2x3x3  
9.  Cubo rubik 4x4  -  Cubo rubik 5x5  -  Cubo rubik branco e negro  -  Cuchinos  -  Cunca  
10.  Currunxo  -  Curvas  -  Cuspillas  -  Discos a meta  -  Disco fóra  -   Elefante  -  Encaixabolas  
11.  Esquinas  -  Esquís de parellas  -  Farrucos  -  Faro -  Felo de Maceda  -  Floreano 
12.  Fochancas  -  Fortes  -  Frechas  -  Froiteiro  - Galaxia  - Ghabinos -  Ghagha  -  Ghardeses  
13.  Guás -  Guillermo Tell -  Hélice  -  Holanda  -  Laberinto de tres bólas  -  Laberinto de Mila  
14. Lanzamento de frechas  -  Laberinto de Mozambigue  -  Laberinto de Rosita -  Lireños  
15. Loritos  -  Macanas  -  Mancos  -  Masidáns  -  Mandala  - María a do combatiente  -  Martelos 
16. Mascatos  -  Mercholos - Monchiña  -  Morteiros  -  Mourón das abellas  -  Mourón das xoaniñas 
17.  Mourón do triángulo  -  Mouron dos animais  -  Mouron dos monos  -  Mourón dos parrulos  
18. Mourón dos piratas  -  Muxía  - Nano  -   Olláparo  -  Ovos  -  Pallas  -  Paneiros  
19.  Pantalla de Xinzo de Limia  -   Parrulos  -  Pasmóns  -  Patrulla canina  -  Peliqueiro de Laza 
20. Pellos  - Pescanapedra -  Pescar botellas  -  Pendentes   -  Pinichos  -  Pinocho  -  Pintintolos  
21.  Pirindolas  -  Pontes con bóla  -   Pontiñas  -  Rá dos pobres  -  Remo con estrobos  -  República 
22. Roxitos  -  Sorriso  -  Quebracabezas ABC  -   Quebracabezas da argola amarrada  
23.  Quebracabezas da cruz e o rizón -    Quebracabezas da serpe da estrela  
24.  Quebracabezas das chaves  -  Quebracabezas do alquimista -   Quebracabezas do cadeado  
25.  Quebracabezas do G invertido  -  Quebracabezas dos cornos  -  Quebracabezas dos fodoniñas  
26.  Quebracabezas dos fusiños  -  Quebracabezas dos larapetas  -  Quebracabezas dos rufanos 
27.  Quebracabezas dos siroleiros  -  Quebracabezas dos vilachos  -  Quebracabezas dos xons  
28.  Quebracabezas enigma  -  Quiricos  -  Tarilonte  / Tarteiras  - Tarughos -  Tirar o bolo  - Torenos 
29.  Torre de tacos  -   Torres  -  Ver, oir e calar  -  Viaxe á lúa  -  Xente ao coito   -    Xeveiros  
30.  Zancos  - Zancos con corda  -   Zoca  -  Zoca horizontal  

Ver todos xuntos   - Ver algúns en PDF

Unha morea de xogos con XOTRAMU

Ver o seu blog

BILLARDA / ESTORNELA

Ver vídeo  Outros nomes dependendo da zona: bilarda, bigarda, billa, caño, cepo, lipe,choqueiro,irá,leirán, palán, pinche ou rebola. - O xogo consiste en tratar de chegar coa billarda ata o varal no menor número de golpes e antes co teu contrincante. Para elo os palanadores sitúanse na zona de saque e dende alí en orden alternativa cada un fai o seu lanzamento. - En cada quenda,  cada xogador so ten unha opción de golpe válida, e decir: sempre que toque a billarda co palán, aínda que esta non se levante, considérase opción de tiro e a quenda pasa ó seguinte palanador. - A billarda nunca se pode golpear dende que toque no chan despois de ser levantada, pero mentres que non o toque pode ser golpeada no ar, unha dúas ou as veces que a habilidade do palanador llo permita.  - Cando un xogador consigue introducir a billarda no varal de un so golpe, chámase  "varado" e termina a súa participación nesa carreira, neste caso ó seu contrario tería que facer a mesma xogada para empatar, se non o consigue, a partida xa ten gañador. - Se no primeiro lanzamento non se consegue varado, o palanador fai o seguinte lanzamento dende o lugar no que se detén a billarda. - Está prohibido mover, parar ou desviar a billarda intencionadamente mentres está en movemento, pero antes do lanzamento, permítese colocar a billarda ou xirala sobre o seu eixo, pero non desprazala. - Se un lanzamento toca no terrero de xogo e sae fóra polo lateral da pista ó seguinte faise dende o punto da liña por onde a billarda saíu fóra,  o que chamamos "saque de banda", pero si a billarda sae polo lateral directamente sin tocar no chan, vólvese ó sitio de donde lanzamos. - Se o lanzamento sae pola liña de fondo, toque ou non na pista antes de saír, vólvese o sitio de donde lanzamos.  - Para que unha billarda se considere fora, debe traspasar completamente a liña de marca do terreno de xogo. O mesmo ocurre no varal, a billarda ten que cruzar completamente a liña para que sea tanto válido. - Xogando en parellas, gaña a partida (a que chamamos carreira) aquel xogador que consegue meter a billarda no varal antes ca o seu contrincante, pero sempre co mesmo número de lances feitos por cada xogador.  Se ámbolos dous embocan no mismo número de golpes, prodúcese un empate. - Xogase a unha, dúas, tres ou mais carreiras e para a puntuación final súmanse os puntos acadados por cada palanador en cada carreira. Máis: -  Patrimonio Lúdico Galego - Ficha de Brinquedia - Vídeo neno só golpeando - Medidas - Regulamento da Federación Galega de Billarda - Regulamento LNB Conferencia Sur.

Birlos/Bolos celtas - Cartafol

Xuntamos nesta entrada varias ligazóns que te levarán a diferentes aspectos deste xogo tradicional:

-  Historia deste xogo    -    Vocabulario dos birlos 

- Traballo sobre modalidades de Birlos Galegos (Bolo da Serra do Barbanza, Bolo celta de Val Miñor, Bolo en liña, Bolo de Xove, Bolo canteiro, Bolo do Concello de Soutomaior, Bolo de Viana, Bolo de Tineo-celta)  -     - Vídeo de XOTRAMU Bolos en liña (2´)

-  Outros vídeos explicativos - Ver o xogo na APP do observatorio   -    Ficha de Brinquedia.

-  Comproba o que sabes con este Brincaletras. 

- Artigo relacionado: Declaración de Ben de Interés Cultural Inmaterial o Xogo dos Birlos en Galicia

Bolos celtas no Concello de Soutomaior

 

A esencia dos bolos celtas é o lanzamento dunha bola que debe derrubar os bolos e envialos o máis lonxe posible. Nos bolos celtas á cova, modalidade xogada en Soutomaior e arredores, o xogador, situado nun foso afundido uns 85 centímetros por debaixo da pedra de tiro, executa o lanzamento da bola de madeira a unha distancia de 5,30 metros de onde están os bolos.
Cada bolo derrubado serve para sumar un punto, se queda dentro da zona delimitada por unha elíptica marcada a 13 metros. Se o bolo sae despedido máis alá da liña, pasaría de valer un punto a valer dez. 
O sistema de competición dos bolos celtas é eliminatorio. Dous xogadores mídense nunha partida. Cada un deles dispón de dez boladas (así se chama á quenda de tiro). A suma total das dez boladas compárase e o que acade máis puntos avanza de rolda. O outro terá que conformarse con ver o resto tomando un refresco. Ver vídeo  -  Ver máis sobre bolos celtas.

Chantada do cravo

Clavar cun martelo unha punta nunha madeira. Gaña quen o faga con menos golpes ou quen o faga máis rápido se xogamos en equipo. Ver vídeo

 

A canción do porquiño

 

Libros de refráns galegos

Libros ou documentos pdf sobre a refraneiro galego

1. Refraneiro galego máis frecuente.

2.  Dicionario fraseolóxico galego.

3. Para dar trela 

Vocabulario do xogo dos Birlos (Bólos celtas)

- Armar ou plantar: acción de colocar os birlos no lugar correspondente.

- Bolear: lanzar a bola dende o tiro coa intención de derrubar o maior número de birlos.

- Birlar: lanzar a bola por segunda vez desde o birle, sendo considerado válido o primeiro lanzamento desde o tiro.

- Birle : lugar onde se coloca o xogador para realizar a acción de birlar.

- Birlo : anaco de madeira, antes de buxo, agora doutro material (carballo, acacia, etc), por estar o buxo protexido, de forma de cono rematado en punta (“supositorio”), cunha altura entre 15 e 16 cm, e un peso entre 150 e 200 gramos. Xunto coa bóla, é outro elemento fundamental do xogo. Colócanse 18 na pedra boleira.

- Bóla: elemento fundamental do xogo, de madeira de buxo ou outro material, totalmente redonda, dunhas dimensións de 12 a 14,5 cm de diámetro e un peso entre os 1 e os 2 quilos.

- Bóla curta o cochá: bóla que lanzada dende o tiro, vai dar lonxe dos birlos, bate na pedra antes dos birlos.

- Bóla longa ou cabalo: bóla que lanzada desde o tiro bate na punta dos birlos, ou adianta os mesmos sen tocalos, e vai en dirección á raia.

- Bóla choca ou meca: bóla que lanzada dende o tiro, e unha vez bate nos birlos non pasa a a raia de birlo (liña de 10 puntos). A xogada non é válida, perdendo a posibilidade de bolear (birlar), de volver tirar.

- Branca: a bola que, lanzada dende o tiro, non realiza xogada algunha, é dicir, non derriba ningún birlo.

- Club: equipo de xogadores, sociedade de birlos.

- Derrubar: acción realizada co tiro cara ós birlos.

- Pedra ou Pedra boleira: pedra colocada a 6 m onde se colocan os birlos.

- Partida: conxunto de xogos necesarios para gañar un encontro.

- Raia: liña curva que forma un semicírculo regular en relación coa pedra. Ten un radio perpendicular á pedra de 21 metros. Xeralmente márcase cun suco ou foxo trazado no chan do campo de xogo. O birlo que pasa esta raia consegue 10 puntos.

- Terreo, boleira ou campo de xogo: espazo onde se xoga aos birlos, composto de: tiro, pedra, raia, campo de tiro, campo de birlos e birle.

- Tiro ou birle: lugar onde se coloca o xogador para lanzar.

- Tirada ou tiraxe: conxunto de lanzamentos (boladas), que tira cada equipo nun xogo.

- Tirar: lanzar a bola dende o tiro coa intención de derribar o maior número de birlos.

- Tumbar: acción realizada co tiro cara aos birlos.

Artigo relacionado (videos explicativos)  - Ficha elaborada por Brinquedia

Historia dos Birlos ou Bolos celtas

 A Xunta declara Ben de Interese Cultural o Xogo dos Birlos de Galicia, na categoría de patrimonio inmaterial, en recoñecemento ao seu papel coma un dos xogos populares e tradicionais máis importantes da historia de Galicia (DOGA Nº 79 -Mércores, 29 de abril de 2026).

1. Historia

- Os xogos de birlos teñen un afastado percorrido histórico que pode iniciarse nos tiros de pedra que facía o home dende a prehistoria. 
- O nome patrimonial  do xogo dos bolos é o de birlos.
- Queda  a pegada da palabra orixinal só no nome dunha das xogadas deste deporte.
- Existen referencias dos birlos, entre outros sitios, na Antiga Grecia, Malaisia, Turquía, Exipto, Roma, na América precolombina  e na Idade Media.  Investigadores  comentan que a tradición localiza as súas orixes nos ámbitos místicos ou relixiosos, onde se utilizaban os birlos como símbolos do "derribo do mal".
- Estivo prohibido. No ano 1581, unha Real Orde cita o seguinte: “mandou a súa mercé que de aquí en diante non bailen, nin xoguen aos birlos dentro do recinto do cemiterio da Igrexa, so pena de excomuñón e de dous reais de pena cada vez. Así mesmo dátanse continuas prohibicións en 1722, en 1747, en 1749 e 1799, en varias localidades españolas. 
- Estímase que en España hai máis de 200 modalidades de birlos. As diferenzas principais nas diferentes modalidades  están  no número de pezas, a colocación  e nas regras de puntuación.
- En Galicia practícanse dúas modalidades de xogo: de derribo e pasabolos. Sendo o bowling o máis popular da modalidade derribo e os birlos celtas na de pasabolos.  Néste último saliéntase  a forza e potencia do xogador.
- Este xogo ten na comarca do Val Miñor o seu pulo histórico en Galicia, concentrando nos últimos anos  o 70% dos xogadores con ficha na Federación Galega de Bolos. Nesta comarca,  no torneo máis antigo, chamado Copa Presidente, xogase dende sempre  un carneiro e un galo. O primeiro levaba o carneiro e o segundo o galo. 
- Por mor da emigración, existen equipos desta modalidade no Río da Prata, con sede nas asociación de emigrantes do Val Miñor en Bos Aires e Montevideo.
- No ano 1988 fúndase a Federación Galega de Bolos, que incorpora, no ano 1992, o xogo do bolo celta ou tradicional.