A canción do porquiño

 

Libros de refráns galegos

Libros ou documentos pdf sobre a refraneiro galego

1. Refraneiro galego máis frecuente.

2.  Dicionario fraseolóxico galego.

3. Para dar trela 

Birlos/Bolos celtas - Cartafol

 Xuntamos nesta entrada varias ligazóns que te levarán a diferentes aspectos deste xogo tradicional: Historia deste xogo - Vocabulario dos birlos - Traballo sobre modalidades de Birlos Galegos (Bolo da Serra do Barbanza, Bolo celta de Val Miñor, Bolo en liña, Bolo de Xove, Bolo canteiro, Bolo de Viana, Bolo de Tineo-celta) -  Vídeo de XOTRAMU Bolos en liña (2´) Outros vídeos explicativos  - Ver o xogo na APP do observatorio - Ficha en Enredos. Comproba o que sabes con este Brincaletras. Se queres facer algún xogo dixital máis podes buscar nesta páxina web na categoría Xogos dixitais , nas H5P.

Artigo relacionado: Declaración de Ben de Interés Cultural Inmaterial o Xogo dos Birlos de Galicia

Vocabulario do xogo dos Birlos (Bólos celtas)

- Armar ou plantar: acción de colocar os birlos no lugar correspondente.

- Bolear: lanzar a bola dende o tiro coa intención de derrubar o maior número de birlos.

- Birlar: lanzar a bola por segunda vez desde o birle, sendo considerado válido o primeiro lanzamento desde o tiro.

- Birle : lugar onde se coloca o xogador para realizar a acción de birlar.

- Birlo : anaco de madeira, antes de buxo, agora doutro material (carballo, acacia, etc), por estar o buxo protexido, de forma de cono rematado en punta (“supositorio”), cunha altura entre 15 e 16 cm, e un peso entre 150 e 200 gramos. Xunto coa bóla, é outro elemento fundamental do xogo. Colócanse 18 na pedra boleira.

- Bóla: elemento fundamental do xogo, de madeira de buxo ou outro material, totalmente redonda, dunhas dimensións de 12 a 14,5 cm de diámetro e un peso entre os 1 e os 2 quilos.

- Bóla curta o cochá: bóla que lanzada dende o tiro, vai dar lonxe dos birlos, bate na pedra antes dos birlos.

- Bóla longa ou cabalo: bóla que lanzada desde o tiro bate na punta dos birlos, ou adianta os mesmos sen tocalos, e vai en dirección á raia.

- Bóla choca ou meca: bóla que lanzada dende o tiro, e unha vez bate nos birlos non pasa a a raia de birlo (liña de 10 puntos). A xogada non é válida, perdendo a posibilidade de bolear (birlar), de volver tirar.

- Branca: a bola que, lanzada dende o tiro, non realiza xogada algunha, é dicir, non derriba ningún birlo.

- Club: equipo de xogadores, sociedade de birlos.

- Derrubar: acción realizada co tiro cara ós birlos.

- Pedra ou Pedra boleira: pedra colocada a 6 m onde se colocan os birlos.

- Partida: conxunto de xogos necesarios para gañar un encontro.

- Raia: liña curva que forma un semicírculo regular en relación coa pedra. Ten un radio perpendicular á pedra de 21 metros. Xeralmente márcase cun suco ou foxo trazado no chan do campo de xogo. O birlo que pasa esta raia consegue 10 puntos.

- Terreo, boleira ou campo de xogo: espazo onde se xoga aos birlos, composto de: tiro, pedra, raia, campo de tiro, campo de birlos e birle.

- Tiro ou birle: lugar onde se coloca o xogador para lanzar.

- Tirada ou tiraxe: conxunto de lanzamentos (boladas), que tira cada equipo nun xogo.

- Tirar: lanzar a bola dende o tiro coa intención de derribar o maior número de birlos.

- Tumbar: acción realizada co tiro cara aos birlos.

Artigo relacionado (videos explicativos)  - Ficha elaborada por Brinquedia

Historia dos Birlos ou Bolos celtas

 A Xunta declara Ben de Interese Cultural o Xogo dos Birlos de Galicia, na categoría de patrimonio inmaterial, en recoñecemento ao seu papel coma un dos xogos populares e tradicionais máis importantes da historia de Galicia (DOGA Nº 79 -Mércores, 29 de abril de 2026).

1. Historia

- Os xogos de birlos teñen un afastado percorrido histórico que pode iniciarse nos tiros de pedra que facía o home dende a prehistoria. 
- O nome patrimonial  do xogo dos bolos é o de birlos.
- Queda  a pegada da palabra orixinal só no nome dunha das xogadas deste deporte.
- Existen referencias dos birlos, entre outros sitios, na Antiga Grecia, Malaisia, Turquía, Exipto, Roma, na América precolombina  e na Idade Media.  Investigadores  comentan que a tradición localiza as súas orixes nos ámbitos místicos ou relixiosos, onde se utilizaban os birlos como símbolos do "derribo do mal".
- Estivo prohibido. No ano 1581, unha Real Orde cita o seguinte: “mandou a súa mercé que de aquí en diante non bailen, nin xoguen aos birlos dentro do recinto do cemiterio da Igrexa, so pena de excomuñón e de dous reais de pena cada vez. Así mesmo dátanse continuas prohibicións en 1722, en 1747, en 1749 e 1799, en varias localidades españolas. 
- Estímase que en España hai máis de 200 modalidades de birlos. As diferenzas principais nas diferentes modalidades  están  no número de pezas, a colocación  e nas regras de puntuación.
- En Galicia practícanse dúas modalidades de xogo: de derribo e pasabolos. Sendo o bowling o máis popular da modalidade derribo e os birlos celtas na de pasabolos.  Néste último saliéntase  a forza e potencia do xogador.
- Este xogo ten na comarca do Val Miñor o seu pulo histórico en Galicia, concentrando nos últimos anos  o 70% dos xogadores con ficha na Federación Galega de Bolos. Nesta comarca,  no torneo máis antigo, chamado Copa Presidente, xogase dende sempre  un carneiro e un galo. O primeiro levaba o carneiro e o segundo o galo. 
- Por mor da emigración, existen equipos desta modalidade no Río da Prata, con sede nas asociación de emigrantes do Val Miñor en Bos Aires e Montevideo.
- No ano 1988 fúndase a Federación Galega de Bolos, que incorpora, no ano 1992, o xogo do bolo celta ou tradicional.

Birlos ou Bolos celtas (Videos explicativos)

Primeira parte (Historia, vocabulario ...)

 

Segunda parte (Elementos que xogan, que non xogan e complementarios)

Bolos celtas - Modalidade Bolos en liña

 

 

Ver documento con máis modalidades

Capar o río

Ver vídeo. Consiste en lanzar pedras planas para que reboten sobre a superficie da auga tantas veces como sexa posible. O obxectivo é lograr o maior número de saltos ou rebotes, medindo a habilidade e precisión do lanzador. En Escocia celébrase o Campionato Mundial de Pedras, que  é unha competición internacional anual dedicada ao deporte de lanzamento de pedras na auga. Acontece na pequena illa de Easdale, localizada na costa oeste da Escocia, preto de Oban. Creado en 1983, o evento creceu dun encontro local para un campionato recoñecido mundialmente, que atrae participantes de diversos países. A competición é realizada nunha canteira de pizarra inundada con auga do mar, que proporciona unha superficie lisa e protexida, ideal para lanzar pedras. Os participantes deben usar pedras de pizarra natural provenientes de Easdale. Nunha plataforma fixa, os competidores lanzan as  súas pedras en dirección ao lado oposto da canteira, tentando realizar o máximo de rebotes posibles, pasando entre dúas marcas fluctuantes. Cada competidor ten, xeralmente, tres tentativas, e o lanzador co maior número de quiques (rebotes) con éxito determina a súa puntuación. Hai distintas categorías, incluíndo masculina, feminina, júnior e divisións locais. Os competidores máis habilidosos poden alcanzar máis de 30 rebotes en boas condicións, demostrando técnica precisa, control de rotación e ángulo de lanzamento. O evento é celebrado non só como un deporte competitivo, mais tamén como unha tradición cultural que une moradores locais e visitantes internacionais. Co seu escenario costeiro abraiante e foco singular, o campionato conquistou a reputación de ser un dos eventos deportivos máis excepcionais e habilidosos do mundo. Ver en Ríos Galegos

Instrumentos musicais na tradición galega

 Clicando na seguinte ligazón, atoparás os   Instrumentos musicais na tradición galega . Clicando neles poderás ampliar a información de como é e como facer o instrumento. Estesn están clasificados polo son que producen. Aquí só facemos refencia a algúns dos que hai na web. Idiófonos: “Sistro”, albuche de cana, axóuxer, botella, campás, carrizo, castañetas, castañolas, castañola de cana, tarabela, charrasco ... Membranófonos: vinchas, bombo, bombo de mallada, vaixa, tambores en xeral, pandeireta ... Cordófonos: violín de millo, rabel, zanfona...  Aerófonos: acordeón, cantagalos, filharmónicas, folla de espadana, follas estendidas entre os dedos, fungo, fungadeira, bufagatos, rin-ran, zoadeira, zoa, rombeta ...

147 Picaraxadas - Xoguetes naturais

Entrando na páxina web Noticieiro Galego, podemos atopar na etiqueta Colaboracións, 147 Picaraxadas feitas cos elementos da natureza:  bugallos, vimbias, follas, polas, canas, pallas ...  Feitas por Xosé López González e Xosé Manuel García. Ver índice dos xoguetes en PDF.